Let op: Om dit document te kunnen lezen, moet tenminste een van de volgende lettertypen geïnstalleerd zijn: Tengwar Sindarin, Tengwar Quenya of Tengwar Noldor. Zelfs dan kunnen sommige tekens verkeerd weergegeven worden. (Enkele tehtar bevinden zich in de uitgebreide ascii-set - sommige browsers gebruiken dan automatisch een standaardlettertype.)
Af en toe worden m.b.v. Unicode IPA-tekens gebruikt (tussen rechte haken of schuine strepen). Als jij of je browser dit niet begrijpt, kun je er gewoon overheen lezen.
Ik heb geprobeerd een tengwar/tehtar mode te maken voor het Nederlands. Net als in het Engels en Sindarin worden klinkertekens geschreven boven de consonant die erop volgt. Ook in de verdeling van de consonanten probeer ik zoveel mogelijk Engels en Sindarin te volgend, maar meer nog de mode voor Lojban van Eric. S. Raymond, omdat ik deze fonologisch zeer goed vind.
|
1 Tinco 1 t |
2 Parma q p |
3 Calma a tj |
4 Quesse z k |
|
5 Ando 2 d |
6 Umbar w b |
7 Anga s dj |
8 Ungwe x - |
|
9 Súle 3 s |
10 Formen e f |
11 Aha d sj |
12 Hwesta c g * |
|
13 Anto 4 z |
14 Ampa r v |
15 Anca f zj |
16 Unque v - |
|
17 Númen 5 n |
18 Malta t m |
19 Noldo g - |
20 Nwalme b ng |
|
21 Óre 6 r |
22 Vala y w |
23 Anna h j |
24 Wilya n - |
|
25 Rómen 7 - |
26 Arda u - |
27 Lambe j l |
28 Alda m - |
|
29 Silme 8 - |
30 S. Nuquerna i - |
31 Esse k - |
32 E. Nuquerna , - |
|
33 Hyarmen 9 h |
34 Hw. Sindarinwa o - |
35 Yanta l -i ** |
36 re . -u ** |
* De 'g' kan zowel stemloos [χ] als stemhebbend [γ] zijn. Omdat deze klanken allofoon zijn, is het echter handiger om steeds dezelfde tengwa te gebruiken. Wie het zichzelf graag moeilijk maakt, kan echter ook v (unque) gebruiken voor de [γ].
** worden alleen gebruikt in diphtongen
De klanken 'dj' en 'zj' komen in de spraak niet voor ('dj' wordt altijd 'tj'). Maar wie graag schrijft: "de hond en zijn baazje" (fonemisch), kan ze toch nodig hebben. Wie "de hont en zijn baasje" (fonetisch) een betere spelling vindt, heeft de anga en anca nooit nodig.
Nog een opmerking voor de snelschrijver: de 'n' aan het eind van werkwoorden en meervoudsvormen in '-en' kan natuurlijk weggelaten worden. Je spreekt hem immers ook niet uit. Of het fonemisch ook correct is, weet ik niet.
De klinkers in onderstaande tabel zijn gespeld als in een gesloten lettergreep.
| C a | V e | B i | N o | M oe | ` ( u | O schwa |
| µ aa | RV ee | TB ie | YN oo | UM uu | ~ ( eu |
De tehtar voor alle klinkers (behalve de schwa, de 'u' en de 'eu') worden geschreven boven de medeklinker die er op volgt. Als alternatief (of wanneer er geen medeklinker volgt) kunnen de tehtar boven een zg. carrier geplaatst worden. Voor korte klinkers (de bovenste rij) plaats men de betreffende tehta boven de korte carrier `. Voor lange klinkers (de onderste rij) plaatst men bij voorkeur de tehta van de betreffende korte klinker boven de lange carrier ~, maar andere manieren zijn ook mogelijk.
De schwa wordt geschreven onder de medeklinker die eraan vooraf gaat. De schwa kan niet los (zonder medeklinker) gebruikt worden.
Omdat het aantal beschikbare tehtar beperkt is, wordt voor de 'u' en de 'eu' (die relatief weinig voorkomen) een andere representatie gebruikt. Omdat de 'u' vrijwel gelijk is aan de schwa, wordt deze geschreven als een korte carrier met het schwa-teken eronder. Het verschil met de schwa is, dat de 'u' voorkomt in beklemtoonde lettergrepen, terwijl de schwa nooit klemtoon kan hebben.
Bij de j (lambe) wordt de tehta soms in de tengwa geschreven in plaats van erboven, zoals in j‚
| l¯ aai | lR ei, ij | lYN ooi | lU oei | lO ui |
| .E au(w), ou(w) | .RV eeuw | .TB ieuw | .UM uw |
Dit zijn slechts enkele manieren om samengestelde klinkers weer te geven. Ook andere combinaties zijn mogelijk om dezelfde of andere klanken weer te geven, bijvoorbeeld lY voor het (niet-Nederlandse) 'oi'.
Als een medeklinker uit een van de bovenste zes rijen voorafgegaan wordt door een nasaal uit dezelfde kolom (bv. /mb/, /ns/, /ŋk/) mag dit verkort geschreven worden door een kringel P boven de medeklinker (bv. wP 30 zp ). Omdat de nasaal-kringel de tehta onleesbaar kan maken (vooral bij computerlettertypen), kan ook een streep boven de letters gebruikt worden (bv. w{^H 3[E z[T ).
De nasaal-kringel kan ook gebruikt worden voor medeklinkers van de derde kolom. In dit geval moet de klank zo ingevuld worden, dat de nasaal en de volgende medeklinker makkelijk samen uit te spreken zijn. De enige reden dat de kolom geen nasaal bevat is, dat deze nasaal niet op zichzelf (zonder medeklinker uit dezelfde kolom) voor kan komen.
In veel modes worden de 3 (sule) en de 4 (anto) gebruikt voor de /θ/ en de /ð/ resp. Omdat veel Nederlanders dit toch als /s/ en /z/ uitspreken, moeten ze hier weinig moeite mee hebben. ;-)
In veel modes worden 8 (silme) en i (silme nuquerna) gebruikt voor de /s/, en k (esse) en , (esse nuquerna) voor de /z/. De 7 (rumen) wordt vaak gebruikt voor de /r/. Deze tengwar worden nooit voor andere doeleinden gebruikt en algemeen herkend. Wie wil, kan ze ook in het Nederlands gebruiken.
In o.a. Engels en Westron wordt de x (ungwe) gebruikt voor de stemhebbende plofklank /g/. Dit is niet de Nederlandse 'g'. Deze tengwa kan eventueel gebruikt worden in leenwoorden als 'Goethe' en 'joggen'.